حضرت زینب(س) و مسئولیتی که عاشورا را جاودانه کرد
به گزارش کار و درآمد، سالروز وفات حضرت زینب(س)، یادآور نقش تاریخی زنی است که در یکی از حساس ترین مقاطع تاریخ اسلام، مسئولیت تداوم یک جریان فکری، سیاسی و اعتقادی را عهده دار شد.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری:
زینب بنت علی(س)، دختر امام علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س)، در واقعه کربلا و حوادث بعد از آن، به عنوان چهره محوری در حفظ و انتقال پیام قیام عاشورا شناخته می شود؛ نقشی که بدون آن، خیلی از ابعاد این واقعه در تاریخ ثبت نمی شد.
حضرت زینب(س) بنا بر منابع تاریخی، در سال پنجم یا ششم هجری قمری در مدینه متولد شد. وی در خاندان پیامبر اسلام(ص) رشد یافت؛ خاندانی که در آن، علم، عبادت و مسئولیت اجتماعی بصورت توأمان معنا می یافت. نام گذاری حضرت زینب(س)، بنا بر نقل های تاریخی، به دستور پیامبر اسلام(ص) و با الهام الهی صورت پذیرفت. در منابع روایی آمده است که پیامبر(ص) هنگام نام گذاری او، به آینده دشوار این دختر اشاره کرده و جایگاه خاص او را در امت اسلامی یادآور شده است.
واژه «زینب» در لغت، به معانی «درخت خوش منظر و خوشبو» و «زینت پدر» آمده و همین معنا در توصیف شخصیت اجتماعی و خانوادگی وی در منابع شیعه مورد توجه قرار گرفته است.
واقعه کربلا؛ نقطه عطف زندگی حضرت زینب(س)
مهم ترین حادثه دوران زندگی حضرت زینب(س)، بی شک واقعه کربلاست. وی در سال ۶۱ هجری قمری، به همراه امام حسین(ع) و دیگر اعضای خاندان پیامبر(ص)، راهی کربلا شد و شاهد شهادت برادر، فرزندان، برادرزادگان و یاران نزدیک خود بود. در این واقعه، دو تن از فرزندان حضرت زینب، عون و محمد، هم به شهادت رسیدند.
با شهادت امام حسین(ع) در روز عاشورا، مرحله ای تازه از مسئولیت حضرت زینب(س) آغاز شد؛ مرحله ای که از آن به عنوان «دوران بعد از عاشورا» یاد می شود و نقش حضرت زینب در آن، تعیین کننده توصیف شده است.
سرپرستی بازماندگان و محافظت از امام سجاد(ع)
پس از عاشورا، کاروان بازماندگان کربلا به اسارت درآمد. در این مقطع، سرپرستی کاروان اسیران، عملا برعهده حضرت زینب(س) قرار گرفت. منابع تاریخی تاکید دارند که او در این راه، هم مسئولیت نگهداری از زنان و خردسالان را برعهده داشت و هم از امام سجاد(ع)، به عنوان امام زمان خویش، محافظت می کرد.
در جریان انتقال اسرا به کوفه و شام، حضرت زینب(س) در چندین موضع حساس، با موضع گیری های قاطع خود، مانع از تعرض بیشتر به امام سجاد(ع) شد؛ همچون در دارالاماره کوفه، زمانیکه عبیدالله بن زیاد تصمیم به قتل امام سجاد(ع) گرفت و حضرت زینب(س) با صراحت اعلام نمود که در صورت اجرای این تصمیم، باید او را هم به قتل برسانند.
ورود به کوفه و اولین خطبه روشنگرانه
کاروان اسیران کربلا بعد از عاشورا وارد کوفه شد؛ شهری که قبل تر با دعوت از امام حسین(ع)، زمینه حضور او را فراهم آورده بود، اما در لحظه حساس، از یاری او خودداری کرد. بنا بر گزارش های تاریخی، حضرت زینب(س) موقع ورود به کوفه، خطبه ای ایراد کرد که تاثیر عمیقی بر فضای عمومی شهر گذاشت.
حذیم بن شریک اسدی، از راویان این واقعه، خطبه حضرت زینب(س) را از نظر فصاحت و بلاغت، هم سنگ سخنان امام علی(ع) توصیف کرده است. در این خطبه، حضرت زینب(س) با خطاب مستقیم به مردم کوفه، آنان را به جهت کوتاهی در یاری امام حسین(ع) مورد عتاب قرار داد و فضای احساسی شهر را به سوی اعتراض و ندامت سوق داد؛ به شکلی که نیروهای حکومتی، برای ممانعت از بروز شورش، اسرا را هرچه سریع تر به دارالاماره منتقل کردند.
مواجهه با عبیدالله بن زیاد در دارالاماره
در دارالاماره کوفه، عبیدالله بن زیاد، حاکم منصوب یزید، مجلسی عمومی برپا کرده بود. در این مجلس، سر بریده امام حسین(ع) در مقابل او قرار داشت و رفتار تحقیرآمیز ابن زیاد با این سر، واکنش حضرت زینب(س) را به دنبال داشت.
مناظره حضرت زینب(س) با عبیدالله بن زیاد، یکی از صریح ترین مواجهه های سیاسی بعد از عاشورا به شمار می آید. او در جواب سخنان تحقیرآمیز ابن زیاد، با استناد به منطق قرآنی و نگاه توحیدی، پیروزی ظاهری حکومت را بی اعتبار دانست و شهادت امام حسین(ع) را نشانه ای از سربلندی این خاندان معرفی نمود.
انتقال اسرا به شام
پس از وقایع کوفه، به دستور یزید بن معاویه، کاروان اسیران به شام منتقل شد. شام، به علت تبلیغات گسترده بنی امیه ضد خاندان امام علی(ع)، فضایی بطورکامل متفاوت با کوفه داشت. گزارش ها حاکی از آنست که در زمان ورود اسرا، شهر آذین بندی شده و مردم، با تصور پیروزی حکومت، به استقبال آمده بودند.
با این حال، خطبه های حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) در شام، این فضای تبلیغاتی را بطور کامل دگرگون کرد. سخنان آنان، که با معرفی جایگاه اهل بیت(ع) و تبیین واقعیت های عاشورا همراه بود، افکار عمومی شام را تحت تاثیر قرار داد و نگاه مردم را نسبت به حکومت یزید تغییر داد.
خطبه در مجلس یزید؛ نقطه اوج روشنگری
یکی از مهم ترین مقاطع زندگی حضرت زینب(س)، حضور وی در مجلس یزید بن معاویه است. یزید در این مجلس، با خواندن اشعاری توهین آمیز و تأویل آیات قرآن به نفع خود، کوشش کرد پیروزی نظامی را نشانه حقانیت حکومتش جلوه دهد.
حضرت زینب(س) در پاسخ، خطبه ای ایراد کرد که در منابع تاریخی، به عنوان یکی از ماندگارترین متون خطابی شیعه ثبت شده است. وی در این خطبه، ضمن معرفی جایگاه امام حسین(ع)، اعمال یزید را محکوم نمود و با زبانی استدلالی، مشروعیت اخلاقی و دینی حکومت اموی را زیر سؤال برد. این خطبه، بگفته مورخان، اهمیت بالای ی در تزلزل موقعیت سیاسی یزید و تشکیل نارضایتی عمومی در شام داشت.
روشنگری های حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع)، شادی پیروزی بنی امیه را به فضایی از تردید و اعتراض تبدیل کرد. منابع تاریخی گزارش می دهند که یزید، به دنبال این تحولات، ناچار به اظهار پشیمانی شد و مسئولیت قتل امام حسین(ع) را متوجه عبیدالله بن زیاد دانست. در ادامه، با درخواست اسیران، مراسم عزاداری برای امام حسین(ع) در شام برگزار شد؛ رخدادی که خود نشانه ای از تغییر فضای رسمی حکومت نسبت به واقعه کربلا به شمار می آید.
صبر، فصاحت و علم
حضرت زینب(س) به جهت سختی های فراوانی که در طول زندگی متحمل شد، به «ام المصائب» شهرت یافته است. «عقیله بنی هاشم» و «عالِمَه غیر معلَّمَه» از دیگر القاب اوست که در منابع شیعه آمده است. عالمان شیعه، حضرت زینب(س) را برخوردار از علم، فقاهت، فصاحت در سخن، عبادت مستمر و صبر جمیل دانسته اند. تعدادی از اندیشمندان شیعه، با عنایت به این خاصیت ها، قائل به عصمت حضرت زینب(س) شده اند؛ هرچند این دیدگاه، اجماعی نیست.
بنا بر نظر مشهور، حضرت زینب(س) در ۱۵ رجب سال ۶۲ هجری قمری وفات یافته است. درباره ی محل دفن او، اختلاف نظرهایی وجود دارد. مشهورترین دیدگاه، دفن وی در دمشق و محل فعلی حرم حضرت زینب(س) است. در مقابل، برخی منابع به مصر یا قبرستان بقیع به عنوان محل دفن او اشاره کرده اند.
میراث حضرت زینب(س) در فرهنگ شیعه
حضرت زینب(س) در فرهنگ شیعه، جایگاهی ویژه دارد. سالروز ولادت و وفات او، در خیلی از کشورهای اسلامی گرامی داشته می شود و نام او بر دختران بسیاری نهاده شده است. در ایران، روز ولادت حضرت زینب(س) به عنوان «روز پرستار» نام گذاری شده که ناظر به نقش حمایتی و مراقبتی او بعد از واقعه کربلاست. همچنین، صدها اثر مکتوب به زبان های مختلف درباره ی زندگی و شخصیت حضرت زینب(س) انتشار یافته است. برمبنای لیست ها، بالاتر از ۳۳۴ کتاب به زبان هایی چون عربی، فارسی، اردو و انگلیسی درباره ی او تألیف شده که «الخصائص الزینبیه» نوشته سید نورالدین جزایری همچون آثار شناخته شده در این حوزه می باشد.
منبع:
«عقیله»/الهام امین/ انتشارات به نشر
«آفتاب در حجاب»/ سیدمهدی شجاعی/ انتشارات نیستان هنر
منبع: kadodooni.ir
این پست کار و درآمد مورد قبول شماست؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران کار و درآمد در مورد این مطلب