بحران ناترازی ۱۰ میلیون لیتری بنزین لزوم مدیریت تقاضا و اصلاح ساختار

به گزارش کار و درآمد، ایران با ناترازی روزانه 10 میلیون لیتر بنزین روبروست که فشار مالی سنگینی بر بودجه وارد کرده و نیازمند مدیریت فوری تقاضا و اصلاح سبد سوخت است.

به گزارش کار و درآمد به نقل از مهر، تراز منفی تولید و مصرف بنزین در کشور به یکی از پیچیده ترین گره های اقتصادی تبدیل گشته است. در حالیکه ظرفیت تولید و واردات بنزین کشور در محدوده ۱۲۵ میلیون لیتر در روز قرار دارد، میزان مصرف در ایام پیک از ۱۳۵ میلیون لیتر فراتر رفته است. این شکاف ۱۰ میلیون لیتری، دولت را ناگزیر به استفاده از ذخایر استراتژیک و یا تخصیص ارز برای واردات سوخت کرده است. این وضعیت تنها یک چالش پالایشی نیست، بلکه پیامی جدی برای بازبینی در سیاستهای انرژی، مالی و زیرساختی کشور است که اگر با نگاهی جامع حل نشود، می تواند به یک بحران پایدار در عرصه امنیت انرژی تبدیل گردد.

چالش های ناترازی و هزینه های تحمیلی بر اقتصاد ملی

وابستگی شدید به بنزین در شرایطی که محدودیت های ارزی ناشی از تحریمها تداوم دارد، هزینه های فرصت بالایی را به اقتصاد تحمیل می کند. منابعی که می توانست در زیرساخت های کلان انرژی، توسعه میادین مشترک نظیر سپهر و جفیر یا نوسازی تاسیسات پتروشیمی سرمایه گذاری شود، حالا صرف واردات سوختی می شود که به علت قیمت گذاری یارانه ای، بخش عمده آن هدر رفته یا به اشکال مختلف از مبادی غیررسمی خارج می شود. این فرایند، چرخه ای معیوب بوجود آورده است؛ به صورتی که هر چه مصرف افزایش خواهد یافت، نقدینگی بیشتری در قالب یارانه پنهان صرف می شود و در مقابل، توان مالی دولت برای سرمایه گذاری در جهت افزایش ظرفیت تولید یا بهینه سازی مصرف کاهش پیدا می کند.
از سوی دیگر، فشار بر ذخایر استراتژیک به معنای کاهش ضریب امنیت انرژی در مواقع بحرانی است. واردات بنزین هم به علت ماهیت تجارت بین المللی انرژی، نیازمند تخصیص ارز در شرایط تحریمی است که خود منتج به فشار بر سیستم نیما و نوسانات قیمت ارز می شود. بنابراین، ناترازی بنزین، مستقیم ترین اثر را بر متغیرهای کلان اقتصادی نظیر تورم و قیمت ارز دارد. مدیریت این ناترازی، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه الزامی برای پیشگیری از تشدید کسری بودجه و تضعیف توان عملیاتی پالایشگاه هاست.

الگوی ناکارآمد مصرف؛ از فرسودگی ناوگان تا سبد سوخت نامتوازن

مدیریت تقاضا در ایران صرفا یک مساله قیمتی نیست، بلکه ریشه در موانع فنی دارد که دهه هاست بر سیاستگذاری حوزه انرژی سایه افکنده است. اولین چالش، بهره وری بسیار پایین ناوگان خودرویی کشور است. میانگین مصرف سوخت خودرو های داخلی به مراتب بیشتر از استانداردهای جهانی است و فقدان برنامه ای جدی برای اسقاط خودرو های فرسوده، باعث شده تا بخش بزرگی از تولید بنزین در خودروهایی سوخته شود که بازدهی انرژی اندکی دارند. این در شرایطی است که نوسازی ناوگان عمومی و خصوصی می توانست در طول یک دهه، شدت مصرف انرژی را به نصف کم کند.
دومین چالش، بی توجهی به توسعه سبد سوخت است. در حالیکه دنیا به سوی برقی سازی و استفاده از سوخت های جایگزین مانند CNG حرکت کرده است، ایران بازهم بر محوریت بنزین در سبد سوخت تأکید دارد. سهم ناچیز CNG و کندی توسعه خودرو های برقی و هیبریدی نشان میدهد که زیرساخت های موردنیاز برای تنوع بخشی به مصرف سوخت فراهم نشده است. علاوه بر این، فقدان شبکه حمل و نقل عمومی کارآمد در کلان شهرها، شهروندان را به استفاده الزامی از خودروی شخصی سوق داده است. نبود مترو و اتوبوس های سریع السیر در خیلی از نقاط کشور، عملا مردم را در بن بست مصرف بنزین قرار داده است.
برای عبور از این بن بست، دولت باید تلفیقی از سیاستهای قیمتی و غیرقیمتی را پیش ببرد. اصلاح تدریجی نرخها با درنظر گرفتن پیوست های اجتماعی و بازتوزیع عادلانه یارانه ها، در کنار نوسازی فوری ناوگان حمل و نقل و اجبار خودروسازان به کاهش مصرف سوخت بوسیله پیشرفت تکنولوژی موتور، می تواند مسیر خروج از بحران را هموار کند. بدون مدیریت تقاضا و اصلاح ساختارهای مصرف، حتی افزایش ظرفیت پالایشی هم تنها مسکنی کوتاه مدت خواهد بود و در بلندمدت، همان چالش های پیشین با ابعادی گسترده تر بازتولید خواهند شد. سیاست گذار باید بداند که اقتصاد انرژی، مجموعه ای به هم پیوسته است و اتخاذ هر تصمیمی در عرصه قیمت گذاری، باید با اصلاحات ساختاری در بخش های عرضه و تولید هم همراه باشد تا بار اصلی مدیریت انرژی از دوش بنزین برداشته شود.

به طور خلاصه، در حالی که ظرفیت تولید و واردات بنزین کشور در محدوده ۱۲۵ میلیون لیتر در روز قرار دارد، میزان مصرف در روزهای پیک از ۱۳۵ میلیون لیتر فراتر رفته است. این فرآیند، چرخه ای معیوب بوجود آورده است؛ به صورتی که هر چه مصرف افزایش خواهد یافت، نقدینگی بیشتری در چارچوب یارانه پنهان صرف می شود و در مقابل، توان مالی دولت برای سرمایه گذاری در راستای افزایش ظرفیت تولید یا بهینه سازی مصرف کاسته می شود. مدیریت تقاضا در ایران صرفاً یک مسئله قیمتی نیست، بلکه ریشه در موانع فنی دارد که دهه هاست بر سیاست گذاری حوزه انرژی سایه افکنده است.

منبع: كار و درآمد

1405/05/16

13:02:14

5.0 / 5

تگهای خبر: اقتصاد , پیشرفت , تكنولوژی , توسعه

این پست کار و درآمد مورد قبول شماست؟

(1)

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات کاربران کار و درآمد در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۲ بعلاوه ۴